Tarczyca, a sport i żywienie. Gdy zawodzi nasze metaboliczne centrum dowodzenia.

first-aid-1040283_1920
Źródło: creative commons

 

Tarczyca – gruczoł położony w przedniej części szyi. Nie zwracamy na niego uwagi, dopóki nie zaczyna szwankować i uprzykrzać nam życia. A niestety uprzykrza życie coraz częściej, co wyraźnie da się zaobserwować w gabinetach dietetycznych, których spory odsetek pacjentów stanowią właśnie osoby chore na choroby tarczycy. Jest ona odpowiedzialna za wydzielanie hormonów regulujących metabolizm organizmu i gospodarkę wapniem. Metabolizm organizmu, czyli właściwie podstawa jego funkcjonowania. Dlatego nie trudno sobie wyobrazić skutki jego zaburzenia.

Na jakie choroby najczęściej chorują pacjenci? Przede wszystkim niedoczynność  i nadczynność tarczycy. Pierwsza objawia się nienaturalnym spowolnieniem metabolizmu, natomiast nadczynność przejawia się dokładnie odwrotnymi objawami. Przyjrzyjmy się im dokładniej:

  • Niedoczynność tarczycy – najogólniej można powiedzieć, że jest to stan w którym tarczyca wytwarza za mało specyficznych dla niej hormonów: trójjodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4). Jej przyczyna może także leżeć w mózgu, ponieważ właśnie tam, a dokładniej w części zwanej przysadką, wytwarzany jest hormon TSH, który pobudza tarczycę do pracy. Gdy stwierdza się jego niedobór, to można podejrzewać niedoczynność. Lecz istnieje jeszcze inna przyczyna niedoczynności tarczycy – choroba Hashimoto. Jest to choroba, która ma podłożę w autoagresji, czyli sytuacji, w której układ odpornościowy  atakuje nasze własne komórki, w tym przypadku tarczycy. Powoduje to stały stan zapalny tarczycy, guzowacenie powierzchni gruczołu, a przede wszystkim zaburzenia jej pracy, czyli niedoczynność. Jednak w tym przypadku sytuacja z TSH wygląda inaczej, jest go za dużo. Przysadka wydziela więcej TSH, aby pobudzić niepracującą prawidłowo tarczycę, lecz ta nie reaguje produkcją odpowiedniej ilości T3 i T4. Dodatkowo w krwi krążą przeciwciała, które wyspecjalizowane są do atakowania gruczołu. Oznaczając te wszystkie czynniki można dość łatwo wykryć chorobę Hashimoto, zanim jeszcze narobi wiele szkód. Jakich? Przede wszystkim trudna do redukcji otyłość, łatwe przybieranie na wadze, przewlekłe zmęczenie, osłabienie włosów, paznokci, utrudnione utrzymanie koncentracji, ciągłe uczucie chłodu, zaparcia, problemy z sercem i nieregularne miesiączki.
  • Nadoczynność tarczycy, której najczęstszą formą jest choroba Gravesa-Basedova. Ma również związek z układem odpornościowym, który tym razem atakuje miejsca przyłączania się TSH do tarczycy i przez to produkuje ona nadmiar T3 i T4. Głównymi objawami nadczynności jest ciągłe chudnięcie, mimo dużego spożycia pożywienia, osłabienie, drżenie rąk, kołatanie serca, uczucie gorąca, wole na szyi, a także wytrzeszcz oczu.

Leczenie dietą, czy to możliwe?

Tak i nie. Choroby te zawsze będą wymagać zażywania leków przepisywanych przez lekarza. Jednak można wspomóc proces leczenia odpowiednim odżywianiem i często daje to bardzo dobre efekty.

  • Dieta z obniżoną ilością kalorii. Bardzo często towarzysząca niedoczynności nadmierna ilość kilogramów jest trudna do zrzucenia, dlatego warto stosować racjonalną dietę, która nie osłabi organizmu, a da pożądany efekt. Nie wolno się głodzić! Głodówki i unikanie posiłków jeszcze bardziej obniża już i tak zaburzony metabolizm. W ułożeniu odpowiedniej kaloryczności pomoże indywidualnie dietetyk, a na własną rękę można zacząć wprowadzać zdrowe nawyki pokazane w nowej piramidzie żywienia:
ulotka_z_pytaniami_druk
Źródło: izz.waw.pl

 

  • LUB dieta bogatokaloryczna u osób z niedoczynnością tarczycy, które ważą zbyt mało jak na swój wzrost. Warto wtedy zadbać o spożycie produktów bogatych w kalorie takich jak zdrowe tłuszcze roślinne, suszone owoce, pestki dyni, czy słonecznika, orzechy, tłuste ryby, sery, ale także owoce i warzywa świeże, aby dostarczyć często brakujących witamin i minerałów.
  • Jod – pierwiastek niezbędny tarczycy do produkcji hormonów. Przede wszystkim kojarzy nam się z jodowaną solą i morskim powietrzem. Jest to prawidłowe skojarzenie ponieważ są to dwa główne źródła tego pierwiastku w Polsce, wystarczające do uzupełnienia jego niedoborów. Sporo jodu znajdziemy także w rybach morskich i owocach morza, co może okazać się przydatne gdy mieszkamy w głębi lądu i nie spożywamy soli kuchennej. Niedobór jodu wywołuje niedoczynność, a jego nadmiar nadczynność, dlatego suplementację należy konsultować z lekarzem! W chorobie Hashimoto nie powinno się dodatkowo suplementować tego pierwiastka.
  • Selen – nie dość, że jest silnym przeciwutleniaczem, to prawdopodobnie wspomaga leczenie choroby Hashimoto. Zmniejsza ilość przeciwciał przeciw tarczycy i polepsza proporcję hormonów przez nią wytwarzanych. Znanym i łatwym w zapewnieniu źródłem selenu są orzechy brazylijskie – mają go tak dużo, że regularne jedzenie więcej niż 3 dziennie może być szkodliwe. Wystarczy już jeden orzech dziennie aby pokryć zapotrzebowanie na selen. Dobrym źródłem tego pierwiastka będzie też czosnek, czy suche nasiona roślin strączkowych (fasola, soczewica, ciecierzyca).
  • Cynk – niezbędny do produkcji T4 i właściwego funkcjonowania tarczycy. Jego niedobór wywołuje niedoczynność i spowalnia tempo metabolizmu. Najlepszym źródłem cynku jest mięso, pełnoziarniste produkty zbożowe, otręby, pestki dyni, arbuz i sezam.
  • Miedź – niezbędna do produkcji T3. Źródła miedzi są podobne jak selenu i cynku, czyli orzechy brazylijskie, nasiona dyni i słonecznika, ryby i owoce morza, a także kakao.
  • Niezbędne Nienasycone Kwasy Tłuszczowe (NNKT) – uwrażliwiają tkanki na wydzielane przez tarczycę hormony, nawet gdy jest ich niedobór, zmniejszają stan zapalny organizmu (pomocne przy autoimmunologicznych chorobach tarczycy), a także poprawiają przemiany hormonów tarczycowych, dzięki czemu mogą one właściwe działać. Głównym źródłem NNKT są ryby morskie, ale także oleje roślinne i świeżo zmielone siemię lniane.
  • Witamina D – w autoimmunologicznych chorobach tarczycy pełni ogromne znaczenie, ponieważ reguluje działanie układu odpornościowego, a jej niedobór zwiększa wydzielanie TSH. Mimo pewnych źródeł pokarmowych (ryby morskie, tłuste produkty mleczne) i produkcji w skórze pod wpływem Słońca, każdy dorosły Polak powinien w okresie od października do kwietnia suplementować ją.
  • Błonnik – w chorobach tarczycy często mogą występować zaparcia, dlatego warto zwiększyć ilość błonnika w diecie. Występuje on w mące z pełnego przemiału, otrębach, nasionach, warzywach i owocach. Aby zapobiec zaparciom od większej ilości błonnika, należy pić regularnie 2 litry wody dziennie.
  • Kapusta, brukselka, brukiew, rzodkiew, gorczyca, orzeszki ziemne, rzepa – to warzywa, które zawierają związki wiążące jod – goitrogeny. Spożywane w nadmiarze mogą powodować wole i niedobór jodu, co jest szczególnie niebezpieczne u osób chorych na choroby tarczycy. Jednak gotowanie i mrożenie zmniejsza zawartość szkodliwych związków w tych produktach, dlatego spożywane w umiarze 1-2x w tygodniu nie powinny wyrządzić szkód.
  • Laktoza – cukier występujący w mleku, który musi być rozłożony w układzie pokarmowym przez specjalny enzym – laktazę. Wiele osób z chorobami tarczycy wykazuje niedobór tego enzymu (nietolerancja laktozy) co wywołuje bóle brzucha i biegunki po spożyciu laktozy, a także zwiększa zapotrzebowanie na doustnie podawane hormony. Gdy obserwuje się takie objawy warto wyeliminować surowe mleko i zastąpić je kefirami, jogurtami, czy maślankami bez dodatku mleka w proszku, a gdy nie widać poprawy wyeliminować nawet te produkty.
  • Gluten – białko występujące w pszenicy, życie i jęczmieniu, które posądzane jest dziś za całe zło i niektórzy doradzają całkowite usunięcie go z diety. Jest to oczywiście całkowita przesada, a eliminować je powinny osoby, które cierpią na celiakię, alergię na gluten lub na nieceliakialną nietolerancje glutenu. Niestety osoby chore na chorobę Hashimoto wykazują tendencję do częstego występowania u nich celiakii. Częstego występowania, lecz nie pewnego. Dlatego przed podjęciem takiej decyzji warto zasięgnąć rady lekarza, a także dietetyka. Często osobom chorym pomaga już samo odstawienie pszenicy, bez całkowitej eliminacji glutenu. A jak celiakia wpływa na choroby tarczycy? Zmniejsza wchłanianie hormonów podawanych w postaci leków, przez co trzeba podawać większe ich dawki. Nie wspominając o biegunkach, bólach brzucha, złym wchłanianiu, które są głównymi objawami celiakii.
2000px-Gluten_free_SVG.svg_

Jedzenie jedzeniem, a co ze sportem?

No właśnie, tematem artykułu jest sport, więc teraz trochę o nim.
Jeżeli chodzi o niedoczynność tarczycy, a  zwłaszcza Hashimoto, aktywność fizyczna jest wręcz niezbędnym elementem terapii. Uwrażliwia komórki na działanie hormonów tarczycy, dzięki czemu można nawet zmniejszać dawki leków. Dodatkowo ogranicza występowanie powikłania, jakim jest otyłość i pozwala skutecznie się z nią uporać. W zasadzie każda aktywność dostosowana do stanu zdrowia i preferencji przyniesie korzystny efekt. Jeżeli dopiero zaczynacie ćwiczyć i cierpicie na sporą nadwagę to lepiej zacząć od lżejszych ćwiczeń jak rower, pływanie, spacery, a dopiero potem włączać inne aktywności jak biegi, czy siłownie. Pamiętajmy, że sport, a zwłaszcza ćwiczenia interwałowe, podnoszą metabolizm tak bardzo obniżony przez chorobę. Warto zapamiętać te plusy, aby pokonać brak motywacji spowodowany chorobą.

Z nadczynnością i sportem jest większy problem. Lekarze nie zalecają intensywnych ćwiczeń, zwłaszcza, gdy choroba jest mocno zaawansowana. Nie wolno przesadzać i należy monitorować stan organizmu aby nie zrobić sobie krzywdy. Jednak przy unormowanej lekami chorobie i pod kontrolą dobrego endokrynologa można wprowadzać większą ilość wysiłku.

5880720135_fd697a2de9_o.jpg
Źródło: creative commons

Jeśli chciałbyś profesjonalny plan żywieniowy dostosowany do twojej aktywności i potrzeb, zapraszam do współpracy ze mną, dietetykiem sportowym. Więcej informacji w zakładce współpraca.

Maciek

Reklamy

2 uwagi do wpisu “Tarczyca, a sport i żywienie. Gdy zawodzi nasze metaboliczne centrum dowodzenia.

  1. Pingback: Ćwiczysz, a wciąż tyjesz? Co możesz robić źle – Sport od Kuchni

  2. Pingback: Sportowiec się bada – Sport od Kuchni

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s